Jan Sluijters – Intense kleuren

Voor Jan Sluijters is het vak van kunstenaar niets anders dan een roeping. De vooruitstrevende en zeer productieve kunstenaar – er zijn meer dan drieduizend werken aan hem toegeschreven – wordt samen met Piet Mondriaan en Leo Gestel gezien als de pionier van het Nederlands modernisme. Als Jan Sluijters op 25-jarige leeftijd de prestigieuze Prix de Rome wint, gaat hij op studiereis naar Italië en Spanje om daar de kunst van klassieken te bestuderen. Ter plekke maakt hij tientallen tekeningen. Hij doet op die reis ook Parijs aan. Sluijters is gefascineerd door het kunstklimaat in Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Parijs, de zinderende stad waar je als kunstenaar moet zijn. Dáár gebeurt het.

Jan Sluijters dompelt zich onder in het Parijse culturele leven en als een spons zuigt hij alle vernieuwingen op die er op dat moment gaande zijn in de Franse lichtstad. Hij ziet er werk van onder meer Van Gogh, Cézanne, Gauguin en ontmoet er een aantal beroemde fauvisten. Vooral de fauvistische landschappen van André Derain en Maurice de Vlaminck maken veel indruk op Sluijters en beïnvloeden zijn stijl. Met name zijn kleurgebruik wordt uitbundig en temperamentvol.

Eenmaal terug in Nederland blijft Jan Sluijters experimenteren met stijl en kleur, maar blijft hij trouw aan het realisme. Vanuit zijn atelier in Amsterdam trekt hij vaak met zijn schildersspullen eropuit. Naar de Zaanstreek bijvoorbeeld, waar hij dit op en top Hollandse tafereel schildert. De diepe, intense kleuren – die werkelijk van het doek spatten – versterken elkaar. Het is een zonovergoten dag, met een prachtig helder licht. Lange tijd was de exacte locatie niet bekend, maar een paar jaar geleden is die met behulp
van onder meer bewoners uit de buurt vastgesteld. Aan de hand van foto’s en persoonlijke herinneringen weten we nu dat Sluijters op de Westzanerdijk zat toen hij de molen De Tweeling schilderde. In de verte zien we Zaandam opdoemen. Het groene huisje en de brug bestaan vandaag de dag, meer dan honderd jaar na dato, nog steeds.

Jan Sluijters pionier van het Nederlandse modernisme

Jan Sluijters een pionier

Voor Jan Sluijters is het vak van kunstenaar niets anders dan een roeping. De vooruitstrevende en zeer productieve kunstenaar – er zijn meer dan drieduizend werken aan hem toegeschreven – wordt samen met Piet Mondriaan en Leo Gestel gezien als de pionier van het Nederlands modernisme.

Uitbundig en temperamentvol

Als Sluijters op 25-jarige leeftijd de prestigieuze Prix de Rome wint, gaat hij op studiereis naar Italië en Spanje om daar de kunst van klassieken te bestuderen. Ter plekke maakt hij tientallen tekeningen. Hij doet op die reis ook Parijs aan. Sluijters is gefascineerd door het kunstklimaat in Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Parijs, de zinderende stad waar je als kunstenaar moet zijn. Dáár gebeurt het. Jan Sluijters dompelt zich onder in het Parijse culturele leven en als een spons zuigt hij alle vernieuwingen op die er op dat moment gaande zijn in de Franse lichtstad. Hij ziet er werk van onder meer Van Gogh, Cézanne, Gauguin en ontmoet er een aantal beroemde fauvisten. Vooral de fauvistische landschappen van André Derain en Maurice de Vlaminck maken veel indruk op Sluijters en beïnvloeden zijn stijl. Met name zijn kleurgebruik wordt uitbundig en temperamentvol.

Intense kleuren

Het gevolg is wel dat hij zijn reisstipendium moet inleveren. Nederland is dan nog niet rijp voor de expressieve kleuren van Jan Sluijters. Noodgedwongen keert hij terug naar Nederland. Hij blijft zijn leven lang experimenteren met stijl en kleur, al blijft hij wel trouw aan het realisme. Het intense schilderijtje Stilleven met rozen en korenbloemen – te dateren omstreeks 1909 – is
ontstaan na zijn allesbepalende verblijf in Parijs. De sprankelende kleuren – kijk bijvoorbeeld naar het paarsblauw van de korenbloemen of het glanzende roze van de vaas – versterken elkaar.

Jan Sluijters schilderijen kopen

Tot 1906 bleef Jan Sluijters de salonstijl van zijn academische opleiding min of meer trouw, maar na een reis door Europa en vooral na een verblijf in Parijs bekeerde Jan Sluijters zich tot het modernisme. Jan Sluijters experimenteert met postimpressionisme, kubisme en diverse vormen van expressionisme, waarvan met name de Franse vorm, het fauvisme, een blijvende invloed op Jan Sluijters zou uitoefenen. Uiteindelijk kwam Jan Slijters tot een synthese, die we nu als modern klassiek ervaren. Jan Sluijters behield uit zijn modernistische vormingsperiode de uitbundige, felle kleuren, waarmee Jan Sluijters beroemd is geworden. Kleur gaat Jan Sluijters gewoonlijk boven lijn, zij het niet boven compositie. Jan Sluijters was een veelzijdig schilder en blonk in vele schilderkunstige genres uit: landschappen, stillevens, naakten, portretten, familietaferelen, interieurs, stadsgezichten en het uitgaansleven.

Deze overvolle droomachtige schildering is ontstaan in Jan Sluijters zoekende fase tussen ca. 1905 en ca. 1915, waarschijnlijk tijdens zijn langdurige verblijf in het Parijs van 1906. In het tempo vereisende medium van de aquarel heeft Jan Sluijters de Schwung van het nachtelijke uitgaansleven in het Montmartre van die tijd proberen te vangen. Binnen en buiten lopen naadloos in elkaar over: eigenlijk is de waterverf een opeenstapeling van symbolen. Helemaal links een steil straatje dat zo typerend is voor Montmartre, met op de hoek een restaurant waar Souper op lijkt te staan. Naast Souper gaat een ander straatje omhoog naar de Sacré Coeur. Uiterst rechts een andere trap naar de top van de heuvel, die naadloos overgaat in een theatertrap waarvan een Chaplin-achtige variété-figuur afdaalt langs rode, witte en blauwe kleurvlekken (de kleuren van de Franse vlag). In het midden een schaarsgekleed, pauwachtig revue-meisje, schuin voor een Eiffeltorenachtig silhouet. Links daarvan drie collega’s en rechts een elastieken neger. Onder hem wat zwarte figuurtjes, waarschijnlijk jazzmusici. Op de voorgrond enkele spookachtig verlichte bezoekers. De feestelijke energie en losse lichtzinnigheid spatten van deze aquarel af.

Jan Sluijters, het nachtelijke uitgaansleven in het Montmatre

Jan Sluijters een veelzijdig schilder
Jan Slijters bleef tot 1906 de salonstijl van zijn academische opleiding min of meer trouw, maar na een reis door Europa en vooral na een verblijf in Parijs bekeerde Jan Sluijters zich tot het modernisme. Hij experimenteert met postimpressionisme, kubisme en diverse vormen van expressionisme, waarvan met name de Franse vorm, het fauvisme, een blijvende invloed op hem zou uitoefenen. Uiteindelijk kwam Jan Sluijters tot een synthese, die we nu als modern klassiek ervaren. Hij behield uit zijn modernistische vormingsperiode de uitbundige, felle kleuren, waarmee hij beroemd is geworden. Kleur gaat bij hen gewoonlijk boven lijn, zij het niet boven compositie. Hij was een veelzijdig schilder en blonk in vele schilderkunstige genres uit: landschappen, stillevens, naakten, portretten, familietaferelen, interieurs, stadsgezichten en het uitgaansleven.

Deze overvolle droomachtige schildering is ontstaan in Sluijters zoekende fase tussen ca. 1905 en ca. 1915, waarschijnlijk tijdens zijn langdurige verblijf in het Parijs van 1906. In het tempo vereisende medium van de aquarel heeft hij de Schwung van het nachtelijke uitgaansleven in het Montmartre van die tijd proberen te vangen. Binnen en buiten lopen naadloos in elkaar over: eigenlijk is de waterverf een opeenstapeling van symbolen. Helemaal links een steil straatje dat zo typerend is voor Montmartre, met op de hoek een restaurant waar Souper op lijkt te staan. Naast Souper gaat een ander straatje omhoog naar de Sacré Coeur. Uiterst rechts een andere trap naar de top van de heuvel, die naadloos overgaat in een theatertrap waarvan een Chaplin-achtige variété-figuur afdaalt langs rode, witte en blauwe kleurvlekken (de kleuren van de Franse vlag). In het midden een schaarsgekleed, pauwachtig revue-meisje, schuin voor een Eiffeltorenachtig silhouet. Links daarvan drie collega’s en rechts een elastieken neger. Onder hem wat zwarte figuurtjes, waarschijnlijk jazzmusici. Op de voorgrond enkele spookachtig verlichte bezoekers. De feestelijke energie en losse lichtzinnigheid spatten van deze aquarel af.

Jan Sluijters en zijn naaktmodellen

Het schilderen van naaktmodellen was voor Jan Sluijters een geliefde bezigheid (niet alleen hij, vele schilders waren hem voor en volgden hem). Al vanaf 1904, tijdens zijn verblijf in Rome en tot aan het eind van zijn leven in de jaren vijftig van de 20e eeuw, kwam het naakt op Jan Sluijters zijn doeken tot leven.

De dame in kwestie kleedde zich voor Jan Suijters uit en vlijde zich bevallig op een divan. Soms hadden de modellen een doorschijnend hemdje aan of een lap dunne stof over zichzelf gedrapeerd. Dat maakte het geheel een tikkeltje spannender. Het model kon je vrouw zijn of een dame die “toevallig” aan belde. Schildersmodellen kunnen immers zelf ook beroemd worden.

De “naakten” van Jan Suijters werden bekritiseerd: “Steeds werkt Jan Sluijters op effect…. Een blank-rose naakt geeft hij met blauwe contour tegen licht paulveronèsen [smaragdgroene] achtergrond…. Een naakt in een onkiesche houding…” etc. Maar ondertussen behoren deze schilderijen, samen met de grote portretten en de landschappen, tot zijn meest geliefde doeken.

Deze dame ligt nakend op een sofa die bedekt is met een groot kleed. Vóór op het tafeltje een vaasje met bloemen en een boek. Best intrigerend dat boek; is het een roman en ligt zij nog eens na te genieten over het gelezene? Vandaar haar houding, nadenkend met de armen omhoog, de blik op het plafond gericht. En Jan Sluijters krijgt op deze manier precies wat hij wilde schilderen!

Jan Sluijters, belangrijk modernistische kunstenaar

Jan Sluijters ging na zijn academische beginjaren experimenteren met moderne methoden en technieken. Met Leo Gestel en Piet Mondriaan behoort Jan Sluijters tot de belangrijkste modernistische kunstenaars van de eerste helft van de twintigste eeuw. Alle drie experimenteerden ze met verschillende stijlen, voordat ze een definitieve vorm vonden. Alle drie trokken ze naar Parijs om kennis te maken met de nieuwste stromingen in de Franse schilderkunst.

Jan Sluijters werd vooral aangetrokken door het neo-impressionisme en het fauvisme, die een invloed op hem zouden hebben, die nog merkbaar is in de klassieke Jan Sluijters-stijl van de tweede helft van zijn schildersleven.

Dit briljant in een vaas geschikt veldboeket van Jan Sluijters steekt af tegen een gedempte achtergrond in bruine tinten (wand, vaas, kleed), in aardekleuren dus. De kleurverdeling van de bloemen: helderrood en donkerblauw, gele en roze tinten is heel subtiel. De bloemen in dit boeket van Jan Sluijters zijn, eenmaal in een vaas gezet, van de meest vergankelijke soort. Het zijn bloemen van akkers en weiden die van mei tot augustus bloeien: klaprozen, korenbloemen, wilde ridderspoor, korenaren (gerst), margrieten, breedbladige ereprijs en wellicht teunisbloem.

Jan Sluijters en zijn Goois landschap

Jan Sluijters is, met zijn companen Piet Mondriaan en Leo Gestel, een van de belangrijkste Nederlandse schilders uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Na zijn opleiding in de traditionele negentiende-eeuwse salonstijl trok hij naar Parijs waar hij kennismaakte met moderne stromingen als fauvisme en neo-impressionisme ofwel luminisme. Met name het uitbundige kleurgebruik van het fauvisme en luminisme vormden voor hem een bevrijding.

Van 1909 tot 1911 woonde Jan Sluijters in Villa Vita Nuova op de Hilversumseweg in Laren. In die periode zijn de zgn. Larense landschappen ontstaan in een luministische stijl waarvan dit schilderij een mooi voorbeeld is. Deze levendige Gooise landschappen met hun prachtige kleuren en sterke composities vormen een hoogtepunt in zijn oeuvre.

Jan Sluijters was een veelzijdige schilder die uitblonk in schilderkunstige genres als het landschap, het stilleven, het vrouwelijk naakt en het portret. Zijn vele portretten maken hem tot een van de eminenste Nederlandse portretschilders in de eerste helft van de twintigste eeuw. Steeds is zijn moderne kleurgevoel fenomenaal.

Goois landschap heeft de beproefde structuur van een landschapsschilderij. Van boven naar beneden zien wij een blauwe hemel met een grijs wolkenveld en een gele zon; daaronder een roze heuvel met gele en lichtgroene accenten en een blauwe vlek; beneden een eenzame wandelaar op een slingerend pad door een paarse heide. De techniek van schilderen is voor die tijd uiterst modern: donkere kleurvlekken worden op enige afstand van elkaar op een lichtere ondergrond gezet, zoals goed te zien is linksonder waar donkerblauwe en donkergroene blokjes zijn neergezet op een rosige ondergrond. Het omgekeerde kan ook het geval zijn: zie bijvoorbeeld de gele vlekjes op de donkerblauwe plas links. Het wonderlijke is dat we in dit kleurige landschap geloven en er een werkelijkheid in herkennen waarin een man eenzaam over een smal pad langs een helling loopt onder een stralende hemel met een wolkenveld.

Jan Sluijters, Duinlandschap in museum De Hallen

Dit Goois landschap, vroeger Berglandschap geheten, is een van de luministische landschappen van Jan Sluijters.

Het is vanaf 24 juni 2011 te bewonderen in het Museum De Hallen in Haarlem, tijdens de tentoonstelling Zo Hollands- Ons landschap in de kunst sinds 1850.

Deze zomertentoonstelling toont hoe verschillende Nederlandse kunstenaars het vlakke polderlandschap als inspiratiebron kozen. Onder andere Piet Mondriaan, Anton Mauve, Maurits Escher en Jan Wolkers brachten, ieder op geheel eigen wijze, een hommage aan het hun zo bekende Hollandse landschap.

Jan Sluijters zette zijn Goois landschap traditioneel op, werkend van hoog naar laag, ook de maatvoering is volledig aangepast aan de normen van de traditionele landschapskunst, zoals Sluijters dat op tijdens zijn opleiding had meegekregen. Bijzonder en afwijkend en vooral niet traditioneel is wel dat Sluijters dit landschap zonder perspectief neerzette. Het schilderij is zo bijzonder omdat het, ondanks het kleurpalet en het ontbreken van perspectief, toch heel duidelijk een Hollands landschap is.

Alleen daarom al hoort deze internationale Hollander thuis op deze prachtige tentoonstelling.

Voor meer informatie: www.dehallen.nl